بره موم زنبور عسل چیست؟ | خواص، ترکیبات، روش تولید، کاربردها و نحوه مصرف
بره موم زنبور عسل (Propolis) یکی از ارزشمندترین فرآوردههای طبیعی کندوی زنبور عسل است که به دلیل داشتن ترکیبات زیستفعال، سالهاست در طب سنتی و تحقیقات علمی مورد توجه قرار گرفته است. این ماده توسط زنبورهای عسل از صمغ و رزین جوانهها، تنه و بخشهای مختلف برخی گیاهان جمعآوری شده و پس از ترکیب با آنزیمها و ترشحات غدد بزاقی زنبور، به مادهای چسبناک و محافظ تبدیل میشود.
بره موم با نام پروپولیس نیز شناخته میشود و معمولاً رنگ آن از سبز زیتونی تا قهوهای تیره متغیر است. رنگ، عطر، ترکیبات و کیفیت این فرآورده به نوع پوشش گیاهی، شرایط اقلیمی، فصل برداشت و منطقه جغرافیایی بستگی دارد. به همین دلیل ممکن است بره موم تولیدشده در هر منطقه، از نظر ظاهر و ترکیبات شیمیایی با سایر نمونهها تفاوت داشته باشد.
این ماده در دمای پایین حالتی سخت، شکننده و ترد دارد، اما با افزایش دما نرم و انعطافپذیر شده و خاصیت چسبندگی آن بیشتر میشود. همین ویژگی باعث شده است زنبورهای عسل از بره موم به عنوان یک ماده محافظ برای حفظ سلامت و استحکام کندو استفاده کنند.
مشخصات شیمیایی و فیزیکی بره موم
بره موم زنبور عسل از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی با موم زنبور عسل تفاوتهای قابل توجهی دارد. نقطه ذوب بره موم حدود ۸۳ درجه سانتیگراد است؛ در حالی که نقطه ذوب موم خالص زنبور عسل حدود ۶۳ درجه سانتیگراد بوده و به همین دلیل میتوان این دو ماده را با استفاده از حرارت از یکدیگر تفکیک کرد.
از نظر استحکام نیز موم نسبت به بره موم سختتر است، اما بره موم به دلیل وجود رزینها و ترکیبات گیاهی، خاصیت چسبندگی بیشتری دارد.
از لحاظ شیمیایی، بره موم در حلالهایی مانند الکل اتیلیک، استون و برخی حلالهای آلی قابل حل است و به همین دلیل از الکل خوراکی در فرآیند استخراج ترکیبات مؤثر آن استفاده میشود.
ترکیب شیمیایی بره موم با توجه به منطقه برداشت و نوع پوشش گیاهی متفاوت است، اما به طور میانگین شامل موارد زیر است:
*حدود ۵۰ درصد رزین و صمغ گیاهی
*حدود ۳۰ درصد موم طبیعی
*حدود ۱۰ درصد روغنها و اسیدهای چرب
*حدود ۵ درصد گرده گل
*حدود ۵ درصد ترکیبات فعال زیستی شامل فلاونوئیدها، پلیفنولها، اسیدهای فنولیک، ویتامینها و عناصر معدنی.
این عناصر معدنی میتوانند شامل کلسیم، آهن، منگنز، مس، سیلیس، سدیم و مقادیر بسیار اندکی از سایر عناصر باشند. البته میزان هر یک از این ترکیبات به شرایط محیطی و گیاهان منطقه بستگی دارد.
روش تولید بره موم
فرآیند تولید بره موم زنبور عسل یکی از شگفتانگیزترین فعالیتهای زنبورهای کارگر در کندو است.
زنبورها ابتدا رزین و صمغ طبیعی را از جوانهها، پوست و تنه برخی درختان مانند صنوبر، بید، توس، تبریزی، کاج و سایر گیاهان رزیندار جمعآوری میکنند. سپس این مواد را با آنزیمها و ترشحات غدد بزاقی خود ترکیب کرده و به صورت گلولههای کوچکی در سبد گرده پاهای عقبی حمل میکنند.
پس از انتقال این ماده به داخل کندو، سایر زنبورهای کارگر آن را از پاهای زنبور جمعآوری کرده و در قسمتهای مختلف کندو استفاده میکنند. این فرآیند کاملاً طبیعی بوده و نقش مهمی در حفظ سلامت کلنی و جلوگیری از نفوذ عوامل بیماریزا دارد.
در واقع، بره موم را میتوان یکی از مهمترین مواد دفاعی کندوی زنبور عسل دانست که به افزایش بهداشت و پایداری کلنی کمک میکند.
مصارف بره موم در کندو
بره موم زنبور عسل یکی از مهمترین مواد محافظتی در داخل کندو است و زنبورهای کارگر از آن برای حفظ بهداشت، استحکام و امنیت کلنی استفاده میکنند. این ماده با ایجاد یک لایه محافظ، از ورود بسیاری از عوامل بیماریزا به داخل کندو جلوگیری کرده و به حفظ شرایط مناسب زندگی زنبورها کمک میکند.
یکی از مهمترین کاربردهای بره موم، ضدعفونی طبیعی فضای داخلی کندو است. زنبورها معمولاً اطراف دریچه پرواز و ورودی کندو را با لایهای نازک از بره موم میپوشانند. عبور مداوم زنبورها از روی این لایه میتواند به کاهش انتقال برخی عوامل بیماریزا در داخل کلنی کمک کند.
از دیگر کاربردهای بره موم در کندو میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پر کردن شکافها و منافذ موجود در بدنه کندو
کاهش جریان هوای اضافی در فصل زمستان
تنظیم اندازه دریچه پرواز
ترمیم قسمتهای آسیبدیده کندو
محکم کردن اتصال قابها
پوشش و ضدعفونی دیوارههای داخلی کندو
محصور کردن لاشه حشرات یا جانوران کوچکی که امکان خروج آنها از کندو وجود ندارد و جلوگیری از فساد آنها
این ویژگیها باعث شده است که بره موم زنبور عسل به عنوان یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت و بهداشت طبیعی کلنی شناخته شود.
خواص بره موم زنبور عسل
بره موم به دلیل داشتن ترکیبات ارزشمندی مانند فلاونوئیدها، پلیفنولها، اسیدهای فنولیک، ترپنها و آنتیاکسیدانهای طبیعی، یکی از پرمطالعهترین فرآوردههای زنبور عسل در سالهای اخیر محسوب میشود.
مطالعات آزمایشگاهی و برخی پژوهشهای بالینی نشان دادهاند که ترکیبات فعال موجود در بره موم میتوانند دارای خواص زیر باشند:
*کمک به تقویت عملکرد سیستم ایمنی بدن
*برخورداری از خواص آنتیاکسیدانی و کمک به کاهش استرس اکسیداتیو
*کمک به کاهش رشد برخی باکتریها و قارچها در شرایط آزمایشگاهی
*کمک به کاهش التهاب در برخی مطالعات
*کمک به ترمیم زخمها و بازسازی بافت پوست
*کمک به حفظ سلامت دهان، لثه و مخاط دهان
*کمک به کاهش تشکیل پلاکهای دندانی در برخی مطالعات
*محافظت از سلولها در برابر آسیب رادیکالهای آزاد
نکته مهم: اگرچه نتایج بسیاری از تحقیقات امیدوارکننده است، اما بره موم جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک نیست و برای درمان یا پیشگیری از بیماریها باید با نظر پزشک یا داروساز مصرف شود.
نحوه استفاده از بره موم برای مصارف درمانی
در گذشته، بره موم خام بهطور مستقیم مصرف میشد، زیرا روشهای استاندارد استخراج ترکیبات مؤثر آن در دسترس نبود. با پیشرفت علم مشخص شد که بخش عمده خواص بره موم به ترکیباتی مانند فلاونوئیدها، پلیفنولها و سایر مواد زیستفعال مربوط میشود؛ موادی که برای دستیابی بهتر به آنها، لازم است طی فرآیندهای استاندارد استخراج و خالصسازی از سایر اجزای بره موم جدا شوند.
بره موم خام علاوه بر ترکیبات مفید، حاوی رزین، موم، صمغ، گرده گل و ناخالصیهای طبیعی نیز هست. به همین دلیل امروزه بیشتر متخصصان استفاده از عصاره استاندارد بره موم را نسبت به مصرف مستقیم بره موم خام مناسبتر میدانند؛ زیرا در این فرآوردهها، میزان مواد مؤثره مشخص بوده و کیفیت محصول نیز بهتر کنترل میشود.وهمچنین اجزای اضافی و غیر قابل جذب برای انسان حذف شده است .
امروزه فرآوردههای مختلفی از بره موم تولید میشود که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند، از جمله:
عصاره بره موم آبی
قرص بره موم
کپسول بره موم
عسل بره موم
خمیردندان بره موم
کرم و پماد بره موم
انتخاب نوع فرآورده به هدف مصرف، سن فرد، شرایط جسمانی و توصیه پزشک یا داروساز بستگی دارد.
نکات مهم قبل از مصرف بره موم
پیش از مصرف بره موم، به نکات زیر توجه داشته باشید:
افرادی که به محصولات زنبور عسل حساسیت دارند، باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
زنان باردار و شیرده بهتر است بدون نظر پزشک از فرآوردههای بره موم استفاده نکنند.
در صورت مصرف داروهای رقیقکننده خون یا ابتلا به بیماریهای خاص، حتماً با پزشک مشورت شود.
از خرید محصولات فاقد مجوز یا با منشأ نامشخص خودداری کنید و فرآوردههای استاندارد را انتخاب نمایید.
خرید عصاره بره موم
اگر قصد خرید عصاره بره موم زنبور عسل یا سایر فرآوردههای استاندارد بره موم را دارید، بهتر است محصولاتی را انتخاب کنید که دارای کیفیت کنترلشده، اطلاعات شفاف درباره میزان مواد مؤثره و بستهبندی مناسب باشند.
در فروشگاه آورین عسل میتوانید انواع فرآوردههای بره موم را مشاهده کرده و با توجه به نیاز خود، محصول مناسب را انتخاب کنید.
فقط کافیست روی لینک های مرتبط و موجود کلیک کنید
